Raki úr jarðvegi – hvernig þekkir þú vandamálið og hvaða lausnir eru í boði?

Raki úr jarðvegi er ein algengasta orsök rakavandamála í íslensku húsnæði, sérstaklega í eldri byggingum og kjöllurum. Þótt margir tengi rakavandamál við leka eða úrkomu kemur oft í ljós að orsökin er rakauppsog úr jarðvegi sem berst inn í steypu, sökkla og veggi. Ef ekki er brugðist við getur slíkt leitt til rakaskemmda, myglu og skertra loftgæða innandyra.

Hvað er raki úr jarðvegi?

Jarðvegur inniheldur alltaf raka. Þegar hús stendur á rakri undirstöðu getur rakinn færst upp í gegnum byggingarefni með svokölluðu háræðaflæði. Þetta kallast einnig rakauppsog úr jarðvegi eða rakauppsog í steypu.

Vandamálið er sérstaklega algengt þar sem rakaeinangrun er ófullnægjandi eða hefur misst virkni sína með tímanum. Þess vegna er raki í eldra húsi oft tengdur raka úr jarðvegi.

Algeng merki um raka úr jarðvegi

Mörg einkenni birtast hægt og því getur vandamálið verið til staðar árum saman áður en eigendur taka eftir því.

Algeng merki eru:

• Raki í kjallara.
• Blautur kjallari.
• Rakablettir á vegg.
• Raki í steyptum vegg.
• Rakaskemmdir í kjallara.
• Málning sem flagnar af veggjum.
• Gólfefni sem aflagast.
• Myglulykt.
• Mygla í kjallara.
• Hvítar útfellingar á steypu.
• Saltútfellingar á vegg.

Saltútfellingar á vegg eru sérstaklega algeng vísbending. Þegar rakinn ferðast í gegnum steinsteypu tekur hann með sér uppleyst steinefni sem skilja eftir hvítar útfellingar þegar vatnið gufar upp.

Hvernig greinir maður rakavandamálið?

Margir gera ráð fyrir að rakinn stafi af leka eða úrkomu. Það er þó ekki alltaf raunin.

Fagleg rakamæling í húsnæði getur hjálpað til við að greina hvort um sé að ræða:

• Raka úr jarðvegi.
• Leka frá lögnum.
• Vatnsíferð utan frá.
• Rakaþéttingu.
• Lélega loftræstingu.

Rétt greining er lykillinn að því að finna réttu lausnina. Ef orsökin er rakauppsog úr jarðvegi dugar sjaldnast að mála yfir skemmdir eða skipta um gólfefni.

Hvaða áhrif getur rakinn haft?

Langvarandi rakavandamál geta haft áhrif á bæði mannvirkið og fólkið sem dvelur þar.

Rakaskemmdir í steinsteypu geta valdið niðurbroti byggingarefna og aukið viðhaldskostnað. Rakinn getur einnig skapað kjöraðstæður fyrir myglu í húsnæði.

Slík vandamál geta haft áhrif á loftgæði innandyra og valdið:

• Höfuðverk.
• Þreytu.
• Ertingu í augum og öndunarvegi.
• Auknum ofnæmiseinkennum.
• Óþægilegri lykt í húsnæði.

Þess vegna er mikilvægt að bregðast við áður en rakaskemmdir verða umfangsmiklar.

Lausnir við raka úr jarðvegi

Lausnir við raka úr jarðvegi ráðast af orsökum vandans, byggingargerð og ástandi mannvirkisins. Mikilvægt er að greina upptök rakans áður en ráðist er í úrbætur.

Algengar aðgerðir geta meðal annars verið:

• Endurbætur á drenkerfi.
• Bætt rakaeinangrun.
• Endurnýjun skemmdra byggingarhluta.
• Úrbætur á frárennsli og yfirborðsvatni í kringum mannvirkið.

Einnig eru stundum notaðar lausnir á borð við rakamálningu, rakavarnarefni og inndælingu efna í veggi. Slíkar aðferðir geta í sumum tilfellum dregið úr sýnilegum einkennum rakans tímabundið, en taka ekki alltaf á orsök vandans sjálfs. Ef rakauppsog úr jarðvegi heldur áfram getur vandamálið komið aftur með tímanum.

Ein af þeim lausnum sem notaðar eru gegn rakauppsogi úr jarðvegi er rafosmósutækni. Markmið hennar er að draga úr eða stöðva rakaflæði í byggingarefnum með því að vinna gegn því ferli sem veldur uppsogi rakans.

Mikilvægt er að velja lausn sem tekur á orsök vandans en ekki aðeins afleiðingunum. Með réttri greiningu og viðeigandi úrbótum er hægt að ná varanlegri árangri og draga úr hættu á frekari rakaskemmdum.

Hvernig stöðva ég raka úr jarðvegi?

Ein algengasta spurningin sem húseigendur spyrja er: „Hvernig stöðva ég raka úr jarðvegi?“

Svarið fer eftir aðstæðum. Fyrsta skrefið er alltaf fagleg úttekt og greining. Þegar orsök rakans hefur verið staðfest er hægt að meta hvaða rakavörn fyrir kjallara eða aðra byggingarhluta hentar best.

Byggingaraðferð, aldur húss og aðstæður hafa áhrif á val úrbóta. Þegar rakavandamálið má rekja til rakauppsogs úr jarðvegi er rafosmósutækni ein af þeim lausnum sem getur tekið á orsök vandans fremur en aðeins einkennum hans.

Hvenær ætti að leita aðstoðar?

Ef þú sérð rakabletti á vegg, finnur myglulykt, tekur eftir hvítum útfellingum á steypu eða glímir við endurtekin rakavandamál í kjallara er ráðlegt að leita sérfræðiaðstoðar.

Því fyrr sem gripið er inn í, því meiri líkur eru á að hægt sé að koma í veg fyrir frekari rakaskemmdir og kostnaðarsamar viðgerðir.

Niðurstaða

Raki úr jarðvegi (hárpípukraftur svokallaður) getur valdið umfangsmiklum rakavandamálum ef ekkert er að gert. Einkenni eins og raki í kjallara, rakaskemmdir í kjallara, raki í steyptum vegg, saltútfellingar á vegg og mygla í kjallara eru algengar vísbendingar um að rakauppsog úr jarðvegi sé til staðar.

Með faglegri greiningu, rakamælingu í húsnæði og réttum lausnum við raka úr jarðvegi er hægt að vernda bæði húsnæðið og loftgæði innandyra til framtíðar.

Ertu að glíma við raka úr jarðvegi?